Lúc đầu thì cắt luân phiên và thông tin đâu đó nói rằng tình hình này có lẽ phải đến đầu tháng 6. Đến giữa tháng 6 thì...không những không thôi cúp mà ngược lại...lịch cúp dày hơn và loạn xị hơn, không cần theo chu kì nữa. Lại có tin, tình hình này có thể phải đến cuối tháng 6. Nay đã đến gần cuối tháng 6, bỗng lại có tin, sẽ cắt dồn dập 3 ngày liền, và tình hình khó khăn của ngành điện yêu quý của chúng ta có thể sẽ phải kéo dài...vô thời hạn. Ừ, thì cứ nói quách là vô thời hạn để dân tình khỏi ngửa cổ chờ mưa.
Một anh bạn vừa đi Lạng Sơn về nói với tôi rằng, cái bãi máy nổ TQ còn ngùn ngụt thế kia thì điện chưa thể ngừng cúp được. Mà phía bạn đã thôi không bán điện nữa để bán cho hết số máy nổ " nhà nước và nhân dân TQ cùng làm ấy đã". Nghe tin ấy, chưa biết thực hư thế nào nhưng bỗng thấy ớn lạnh sống lưng. Và mở mạng, đập vào mắt bài phỏng vấn trên Tuổi trẻ và Thanh niên, bất giác toát hêt mồ hôi. Theo ông TS Nguyễn Mạn Hiến nguyên Viện trưởng viện năng lượng thì lí do chủ yếu của việc thiếu điện là vì mấy cái nhà máy nhiệt điện mà nhà thầu nước bạn " môi hở răng lạnh" đó làm quá chậm tiến độ. Ông ấy nói, một nhà máy nhiệt điện thông thường chỉ làm trong vòng 30 tháng thì nay đã kéo đến 7 năm. Lại đọc trên Tiền phong thấy cuộc họp tìm nguyên nhân thiếu điện kéo dài cũng vì các dự án nhiệt điện quá chậm tiến độ. Nhưng để giải thích vì sao lại chọn các nhà thầu TQ yếu năng lực để nay phải gánh chịu hậu quả bi thương này thì cái nhà Chủ đầu tư lại than phiền rằng vì dự án được phê duyệt quá thấp vốn nên đành phải chọn nhà thầu kém?!!! Ối, sao lại có thứ lí sự ấy nhỉ?
Mà hình như không chỉ 2 nhà máy ở Hải Phòng và Quảng Ninh, mà thêm mấy nhà máy nhiệt điện Ở Nghi Sơn...Vũng Áng, Mông Sơn gì gì đó nữa cũng chỉ có mấy nhà thầu chịu thấp vốn ấy trúng thôi. Tại sao cứ phê duyệt vốn thấp thế làm gì nhỉ?
Xin cóp lại bài phỏng vấn trên để mọi người cùng đọc và cùng...toát mồ hôi.
THIẾU ĐIỆN KÉO DÀI: Cần nói thật với dân
TS Nguyễn Mạnh Hiến, nguyên viện trưởng Viện Năng lượng, khẳng định rằng nguyên nhân chính của việc thiếu điện không phải như những gì các quan chức đã trả lời.
TS Nguyễn Mạnh Hiến - Ảnh: L.K.
* Là người hiểu sâu về lĩnh vực này, theo ông thì do đâu?
- Tôi nghe các thành viên Chính phủ trả lời trước Quốc hội, rồi nhiều vị cũng hứa trên báo chí. Nhưng dân chưa thỏa mãn và chính tôi cũng không thỏa mãn. Năm nào cũng đổ cho phụ tải tăng nhanh, rồi mùa khô nhà máy thủy điện thiếu nước... Đây là những nguyên nhân đã biết từ lâu rồi, năm nào chả thế.
Khi tôi còn tham gia xây dựng các tổng sơ đồ điện hàng chục năm trước thì tất cả đã thấy vấn đề đó rồi, lường trước rồi. Vì vậy trong các tổng sơ đồ điện đều đề cập rất rõ lộ trình xây dựng các nhà máy nhiệt điện chạy than, khí.
Phụ tải tăng nhanh cũng không phải là điều bất ngờ, vì chúng ta đã dự báo đến năm 2010 cần khoảng 100 tỉ kWh, thực tế cho thấy đúng như vậy. Vậy tại sao từ năm 2005 đến nay liên tục thiếu điện trong mùa khô?
Câu trả lời là các nhà máy nhiệt điện chạy than đã không vào đúng tiến độ. Hai nhà máy nhiệt điện ở Hải Phòng và Quảng Ninh đều có công suất 600MW lẽ ra phải vào từ năm 2008, nhưng đến bây giờ vẫn chưa xong. Hai nhà máy này bắt đầu triển khai từ năm 2002, đến năm 2004 thì khởi công xây dựng, đến nay là gần bảy năm.
Không bao giờ một nhà máy nhiệt điện xây dựng đến bảy năm cả, người ta chỉ xây dựng từ 32-36 tháng thôi. Nếu hai nhà máy này vào đúng tiến độ, chúng ta có mỗi ngày gần 30 triệu kWh thì không thể thiếu điện.
Tôi cho rằng vấn đề mấu chốt mà nhiều người không dám nói ra là tại sao hai nhà máy nhiệt điện này vẫn chưa đi vào hoạt động.
* Phải chăng do chạy nhà máy nhiệt điện thì giá thành cao nên chủ đầu tư không muốn làm đúng tiến độ, không muốn xây dựng khẩn trương để đưa vào khai thác?
- Tôi cho rằng không phải như vậy, có lẽ ở năng lực nhà thầu hai công trình này hoặc có khó khăn nào đó. Cần làm rõ vì sao hai nhà máy này lại làm lâu như vậy. Hai nhà máy này có công suất lớn, gần bằng tổng công suất của tất cả nhà máy nhiệt điện ở miền Bắc. Theo tổng sơ đồ điện, lẽ ra hai nhà máy này phải hoạt động trước cả thủy điện Sơn La thì mới đủ điện.
* Trong khi thiếu điện thì lãnh đạo Bộ Công thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam vẫn đưa ra rất nhiều lời hứa và không thực hiện được...
- Phải sòng phẳng và nói thật với dân. Từ năm 2005 đến nay liên tục thiếu điện, không phải vì chúng ta không có tiền đầu tư, không phải vì chúng ta không nhìn thấy trước vấn đề. Chúng ta đã nhìn thấy vấn đề và triển khai nhiều dự án điện, vốn liếng đã được phân bổ đầy đủ. Nhưng tại sao hai dự án như tôi đã nêu lại không vào đúng tiến độ?
Câu hỏi này chủ đầu tư phải trả lời và phải chịu trách nhiệm.
* Có nghĩa thiếu điện không phải lỗi quy hoạch?
- Hàng chục năm trước chúng tôi dự báo năm 2010 cần 96 tỉ kWh, con số này là không sai.
* Thưa ông, vậy tại sao các tổng sơ đồ điện lại thay đổi mau chóng: tổng sơ đồ 6 vừa được phê duyệt để thay thế tổng sơ đồ 5, nhưng nó gần như chưa được thực hiện lại phải làm tiếp tổng sơ đồ 7?
- Người ta đang đặt ra nhiều vấn đề cho tổng sơ đồ 6. Năm 2006-2007 làm tổng sơ đồ này trong tình trạng thiếu điện nghiêm trọng về mùa khô, người ta sợ quá nên phải nâng nhu cầu, nâng mức dự báo lên và tạo ra một bức tranh rất hoành tráng về điện.
Người ta tính từ nay đến năm 2020 thiếu khoảng 100 triệu tấn than cho nhiệt điện. Nhưng thực tế không đến mức như vậy, tôi nghĩ rằng tổng sơ đồ 6 phá sản và người ta đang phải làm gấp tổng sơ đồ 7 để điều chỉnh. Cũng vì tổng sơ đồ 6 đã vẽ một bức tranh hoành tráng về điện nên người ta dự báo phải nhập khẩu than từ năm 2012, tôi cho rằng không đến mức như vậy.
* Như vậy theo ông, khi nào chấm dứt cảnh thiếu điện?
- Nếu hai nhà máy nhiệt điện trên đưa vào hoạt động được trong năm nay, cộng thêm sản lượng điện bổ sung từ tổ máy số 1 thủy điện Sơn La dự kiến phát điện vào cuối năm nay thì sẽ không thiếu điện. Những năm tới nếu các nhà máy nhiệt điện có công suất lớn như: Nghi Sơn (Thanh Hóa), Vũng Áng (Hà Tĩnh), Mông Dương (Quảng Ninh)... vận hành thì không thể thiếu điện.
Theo Lê Kiên
Tuổi Trẻ